vrijdag 20 november 2026

Op de fiets in Almsbrick

Een verhaal waarin een wielrenner na een ernstig ongeluk zijn succesvolle carrière moet staken. Dat klinkt modern, ik weet het. Juist daarom vind ik het zo leuk om in mijn novelle De geur van kerst (bundel Hopen op een wonder) iets over de begindagen van de wielersport te vertellen. Ga je mee op pad?

Vintage fiets in kerstsfeer
[door Circe Denyer, publiek domein, via PublicDomainPictures.net]

Wonder op twee wielen

Als we het vanaf de jaren 1870 over de fiets hebben, is dat de hoge bi. In het Engels heet hij ordinary, hoewel hij helemaal niet zo gewoontjes is. Of penny-farthing, naar de grootste en kleinste Britse munt. Dat spreekt meer tot de verbeelding vanwege het formaat van de wielen. Dat grote voorwiel is nodig omdat de trappers rechtstreeks het voorwiel aandrijven. Hoe groter, des te harder je kunt fietsen. Dus voor wie wedstrijden wilde winnen... 

Race op de hoge bi in Frankrijk, eind 1888
[La Revue des Sports, publiek domein, via Wikimedia Commons]

Dat ontwerp draagt natuurlijk niet bij aan de veiligheid. Rijders die heuvelafwaarts gingen, werd geadviseerd hun benen over het stuur te leggen, zodat ze bij een val beter konden landen (zie de persoon rechts op onderstaande afbeelding). Dat is mijn hoofdpersoon Griffin duidelijk niet op tijd gelukt.

Bicycling door Henry Sandham (1887)
[publiek domein, via Wikimedia Commons]

Snelle jongen uit Wales

Voor Griffins afkomst uit een mijnwerkersgemeenschap in Wales heb ik naar de bestaande wielrenner Arthur Linton (1868-1896) gekeken, hoewel hij iets later populair werd (met zijn twee broers). Hij heeft ook de dubieuze eer als eerste dopingslachtoffer te gelden, hoewel wordt betwist of dat klopt.

In elk geval werkte Linton, net als mijn Griffin, als jongen al in de kolenmijnen. Hij was nog een tiener toen hij naam begon te maken als wielrenner. Eerst op de hoge bi, later op een safety bicycle, die veiliger en lager bij grond was. 

Professionele wielrenner Arthur Linton uit Wales
[publiek domein, via Wikimedia Commons]

Tegen 1890 had Linton meerdere races in Zuid-Wales en Engeland gewonnen en brak hij records. Een lokale wedstrijd kon een prijs van £7.7s opleveren, terwijl een mijnwerker in Zuid-Wales £ 1 per week verdiende. Internationale wedstrijden brachten zelfs nog meer op…

Wielrenner en fietsenmaker

Ook de Britse John Keen (1849-1902) vond ik een mooi voorbeeld. Hij was opgeleid als timmerman, maar werd bekend als wielrenner én fietsenmaker. In tegenstelling tot Arthur Linton reed hij zijn meeste races wel op de hoge bi in de jaren 1870. Hij verwierf de reputatie de snelste rijder ter wereld te zijn, was in Engeland professioneel kampioen en in 1879 werd zijn naam verbonden aan het Amerikaanse fietsenmerk Columbia.

Poster van Columbia Bicycle voor The Pope Mfg. Co. uit 1884
[Retrographik.com, publiek domein, via Wikimedia Commons]

Daarnaast was John Keen één van de eersten die de vroege ‘bottenschudder’ doorontwikkelde tot de hoge bi. Hij zette in de jaren 1870 een fietsenzaak op in Surbiton (Surrey, Engeland). Zijn Eclipse-modellen waren legendarisch, omdat ze lichter en hoger waren dan die van zijn concurrenten. Het kan dus maar zo zijn dat Griffin Davies uit mijn verhaal ook op dit type zijn overwinningen behaalde. Waar Keens hart echter altijd bij de grote wielen bleef liggen, ziet Griffin het belang in van een veilige fiets.

Veiligheid voorop

In de periode van De geur van kerst werd op allerlei plaatsen gewerkt aan ontwerpen voor een rijwiel dat veiliger was dan de hoge bi. Niet alleen voor wielrenners, maar juist ook voor algemeen gebruik. Een betrouwbare fietsketting was daarbij van groot belang. Daardoor kon het achterwiel worden aangedreven en was niet langer zo’n groot voorwiel nodig.  Uiteindelijk presenteerde J.K. Starley in januari 1885 zijn Rover Safety.

Advertentie "Originaal Rover Rijwielen" in ANWB De Kampioen, 1886
[R.S. Stokvis & Zonen, Rotterdam (adverterend bedrijf), publiek domein, via Wikimedia Commons]

Dit ontwerp met een diamantvormige frame en kettingaandrijving was zo superieur en eenvoudig dat bijna alle andere experimentele ‘veiligheidsfietsen’ op slag verouderd waren. Voor Griffin en Jac maakt het niet uit, het doel van een veilig vervoermiddel is bereikt.

En de tandem? Ook daarvan bestonden al vroege exemplaren. De naam ‘Courting Bike’ vroeg er gewoon om in mijn verhaal verwerkt te worden.

On a Bicycle Built for Two, Munsey magazine, mei 1896
[gratis download, via The Online Bicycle Museum]