Een victoriaanse fotoshoot

Wie herkent het apparaatje op de foto linksboven? Als kind heb ik een Stereo Viewer gehad, maar eerlijk gezegd herinner ik me de afbeeldingen niet.

Links: View Master/rechts: detail van schilderij Damesgezelschap bekijkt stereofoto's
[IgorCalzone1 CC BY-SA 4.0/publiek domein, via Wikimedia Commons]

In de victoriaanse tijd was de stereoscoop enorm populair. Op deze kijker zette je een kaartje met twee foto’s, waardoor een soort 3D-effect ontstond. Er waren allerlei soorten stereofoto’s beschikbaar om gezellig met elkaar in de huiskamer of salon te bekijken.

In mijn vorige blogpost heb ik Douglas uit Kerst in Rose Cottage laten vertellen wat er bij het fotograferen kwam kijken. Nu iets meer over de foto’s zelf. Wat stond erop? En wie liet een foto van zichzelf maken? Ik laat hem nogmaals aan het woord…

Damesgezelschap bekijkt stereoscoopfoto's door Jacob Spoel
[publiek domein, via Wikimedia Commons]

Fotoboeken

Wat fijn dat ik nog meer mag vertellen! Voordat ik over mijn eigen foto’s begin, wil ik wijzen op de mensen die boven mij staan. Dat zijn de meeste hobbyfotografen, eigenlijk. Had ik al gezegd dat je hiervoor geld en tijd moet hebben? Ach ja… Neem nu Lord Abbington van Abbington Court. Je bent hem tegengekomen in De weg naar Rose Cottage. Hij kan gewoon zelf zijn onderwerpen kiezen, en daarna ook de foto's voor zichzelf houden. Maar het siert hem dat hij ze, zoals ook professionele fotografen, met het publiek wil delen. De vraag is welk publiek, want boeken zijn duur, zeker als daar afbeeldingen in staan. Dus erg veel mensen bereikt hij daarmee niet.

 

Een Keystone stereoscoop
[Tangopaso, publiek domein, via Wikimedia Commons]

Stereofoto’s

Nee, dan de stereofoto. Ik heb daar wel eens een opdracht voor aangenomen, en dat betaalt best. Elk middenklassegezin heeft zo’n stereoscoop, weet je. Bijzondere plaatsen, bekende gebouwen en mooie landschappen zijn populair. Maar evengoed humoristische voorstellingen of scenes uit beroemde toneelstukken en verhalen. Acteurs (m/v) kunnen een centje bijverdienen door hiervoor te poseren. Gelukkig ken ik een paar dames die zich daarvoor lenen.

Uit een serie kerstscenes: Christmas Day
[Metropolitan Museum of Art, CC0, via Wikimedia Commons]

Even lachen naar het vogeltje

Hoeveel foto’s maak jij tijdens een dagje uit op je smartphone? Wat je ook antwoordt, ik weet zeker dat de gemiddelde 19e-eeuwse fotograaf met zijn oren zit te klapperen als hij dat hoort. Vandaag laat ik Douglas Burns uit Kerst in Rose Cottage (en de vriend van Ryan uit De weg naar Rose Cottage) vertellen wat er in de victoriaanse tijd bij fotografie kwam kijken.

Une noche chez le photographe door Pascal Dagnan-Bouveret
[publiek domein, via Wikimedia Commons]

Sta nu eens stil!

Ja, beste mensen, ik val meteen maar met de deur in huis. Wie wil fotograferen moet geduld hebben. Veel geduld. Het kost tijd om de juiste omstandigheden te creëren, de glasplaat voor te bereiden, en natuurlijk om de foto te nemen. Als mensen voor een foto poseren, gebruiken ze wel eens een hoofdsteun om lang genoeg stil te staan, of ze leunen op een stapel boeken of zoiets. Dieren en kinderen vormen een grote uitdaging! Als ze bewegen, kun je zomaar een hond met vijf poten zien, of een kind met zo’n wazig hoofd dat het een soort geestverschijning lijkt. Als dat jouw kind is, wordt je niet blij van zo’n foto. Als het om jouw hond gaat... nou ja, aan die voorspelling waag ik me niet. Vind jij ook dat volwassenen vaak zo ernstig kijken op een portret? Probeer dan maar eens een paar tellen te glimlachen zonder kramp in je kaken te krijgen. En niet bewegen, hè? Dat is echter niet het enige punt. Een vriendelijke glimlach kan er best mee door. Maar wie een beetje serieus genomen wilt worden, laat zich toch niet met een onnozele grijns vereeuwigen?

Der Photograph door Hermann Neuber (ca. 1890)
[publiek domein, via Wikimedia Commons]

De gevoelige - en natte - plaat

Ik wil niet opscheppen, maar voor het nemen van de foto moet je ook wat kennis van chemicaliën in huis hebben. Ryan heeft me op het hart gedrukt dat geen enkele lezer op een scheikundige verhandeling zit te wachten, dus ik zal het simpel houden. We fotograferen op een glasplaat, die met behulp van zilvernitraat en collodium lichtgevoelig is gemaakt: het collodiumprocedé. Omdat het nemen en het ontwikkelen van de foto moeten gebeuren voordat de plaat is opgedroogd, noemen we dit ook wel natte-plaatfotografie. Dus wat doe ik? Glasplaat grondig schoonmaken, de stroperige collodium opgieten en over de plaat verdelen, een tijdje in een zilverbad leggen… Wacht, ik laat me meeslepen. Het einde van het liedje is dat ik de natte glasplaat uiteindelijk in een lichtdichte cassette in de camera schuif, de beschermwand weghaal, de kap van de lens neem... en voilà, de foto is genomen. Nu moet ik hem ook meteen ontwikkelen, anders ben ik alsnog te laat. Zo ben ik dus zeker 20 minuten bezig met één enkele plaat.

Focusing door Emilie V. Clarkson (1893)
[publiek domein, via Wikimedia Commons]

Kerstnovelle op komst

De zomer moet nog beginnen, maar toch vind ik het al leuk om uit te kijken naar kerst!

Dan verschijnt namelijk de kerstbundel Alles geef ik jou met twee winterse novelles, eentje van collega-auteur Leanne Pots en eentje van mijn hand. Leanne schrijft fijne feelgood in de moderne tijd, mijn verhaal is weer historisch.

In mijn novelle gaan we met de vrijgezelle Douglas terug naar het victoriaanse dorp Almsbrick. Omdat hij zich ongemakkelijk voelt bij de kerstbruiloft van zijn beste vrienden, huurt hij actrice Cara in om als zijn verloofde te introduceren. Cara heeft zo haar eigen redenen om op zijn voorstel in te gaan, want ze vreest dat Douglas’ veiligheid op het spel staat. Maar al snel geldt dat ook voor haar eigen hart…

Komt dat zien op de tentoonstelling

Een Wereldtentoonstelling in Amsterdam, wie had dat gedacht? Nou eigenlijk staat deze tentoonstelling – die officieel de vreselijke naam ‘Internationale, Koloniale en Uitvoerhandel Tentoonstelling’ kreeg – ook niet in het officiële rijtje wereldtentoonstellingen. Dat is misschien maar goed ook.

De indrukwekkende toegangspoort van de tentoonstelling
[Rijksmuseum, CC0, via Wikimedia Commons]

Al vanaf het begin was er gesteggel over de kosten en het draagvlak. Nederland was in de 19e eeuw geen industriële grootmacht, en daar ging op wereldtentoonstellingen toch de meeste aandacht naar uit. Dus werden in dit geval andere keuzes gemaakt, waarover straks meer.

Een overzicht van het tentoonstellingsterrein met links de enorme hoofdingang, daarachter het uit loodsen bestaande hoofdgebouw en rechts het park met diverse gebouwen en attracties
[Johan Conrad Greive jr., publiek domein, via Wikimedia Commons]

Als locatie voor de tentoonstelling werd het 22 hectare grote terrein achter het nieuwe Rijksmuseum aangewezen. Er verrees een reusachtige toegangspoort die ik in De weg naar Rose Cottage beschrijf:

De enorme toegangspoort met twee marmeren torens, minstens zo groot als die van het Rijksmuseum, deed Ryans adem stokken. Allemensen, wat een bouwwerk! De torens leken door kolossale olifanten te worden gedragen en ertussen was een groot rood doek gespannen, als een soort Oosterse sjaal of een bedoeïenentent. Als hij omhoog tuurde, kon hij afbeeldingen van exotische dieren op de torens zien en de bovenzijde deed hem aan hindoetempels in India denken – maar toch niet helemaal. Als dit een indicatie gaf van alles wat er op de tentoonstelling te bezichtigen viel… (uit hoofdstuk 22)

Bij de ingang van de tentoonstelling
[J. Dosseray, publiek domein, via Wikimedia Commons]

Amsterdam, die grote stad

Nadat ik op het idee was gebracht om mijn hoofdpersonen uit De weg naar Rose Cottage een Wereldtentoonstelling te laten bezoeken, ging ik eens kijken wat er kort na 1881 (het jaar waarin mijn vorige boek De draad die ons verbindt speelt) werd georganiseerd. En wat schetste mijn verbazing? In 1883 was er een tentoonstelling in ons eigen Amsterdam!

Het eerste wat ik vervolgens wilde, was Daisy met de paardentram laten reizen. Vraag me niet waarom, dat leek me gewoon leuk. Gelukkig bleek in de stad Shrewsbury nooit een paardentram te zijn geweest, dus het is voor haar net zo’n nieuwe ervaring geworden als voor mij. 

Paleis op de Dam tussen 1890 en 1900, met paardentram op de voorgrond
[publiek domein, via Wikimedia Commons]

Het was ook bijzonder om te zien hoeveel er in Amsterdam is veranderd sinds het bezoek van mijn hoofdpersonen. Gebouwen die inmiddels zijn afgebroken of vervangen, grachten die zijn gedempt... maar ook nieuwe bouwprojecten. De Amsterdamse Tentoonstelling werd bijvoorbeeld gehouden op een enorm braakliggend terrein achter het nog in aanbouw zijnde Rijksmuseum. Nu is daar het Museumplein.

Rijksmuseum kort voor de voltooiing (1883-84), gezien vanaf de Weteringschans
De luifels boven de ingangen zijn bijna klaar en de glas-in-loodramen in de Voorhal worden geplaatst.
[Andries Jager, publiek domein, via Wikimedia Commons]

Optrekje aan de Herengracht

Het statige grachtenhuis waar ik het echtpaar Van Westerhuyzen in De weg naar Rose Cottage laat wonen, is gebaseerd op het bestaande Huis Willet-Holthuysen. Dit dubbele woonhuis – gebouwd op twee kavels – verrees aan het eind van de zeventiende eeuw aan de Herengracht, die vooral werd bewoond door rijke kooplieden, burgemeesters en bankiers. Nu is het als museum te bezichtigen.

De voorzijde van Huis Willet-Holthuysen, Herengracht 605
[publiek domein, via Wikimedia Commons]

Rondleiding door Abbington Court - de personeelsvleugel

Inmiddels hebben we een kijkje genomen in de imposante ontvangstvertrekken van Dunham Massey Hall, het landhuis dat model stond voor Abbington Court uit De weg naar Rose Cottage. Maar ik heb dit landhuis juist gekozen omdat de personeelsvleugel nog in tact was. Bij veel huizen is die óf gemoderniseerd óf in gebruik als opslagruimte. Dus vandaag leidt Daisy Wilkins ons rond door alle kamers waar zijzelf heeft rondgeneusd... pardon, gewerkt. 

Dunham Massey Hall met links de personeelsvleugel
[Dave Dunford, CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons]

Beste lezer, bent u Abbington Court genaderd via de oprijlaan? Staat u voor de fraai gedecoreerde gevel met het familiewapen van de Grants? Dan staat u daar verkeerd! Ik ga u meenemen naar de personeelsvleugel en die ligt links van het grote huis. 

Wat? zegt u nu, niet in de kelder? Ach, u hebt vaker verhalen over adellijke landhuizen gehoord! Nee, beste lezer, op Abbington Court leeft het personeel boven de grond. Denkt u eens in hoe blij ik daarmee was toen ik mijn oude betrekking op Almsbrick Manor verliet! Nou ja… moest verlaten, maar wel met een doel.

De personeelsvleugel met een eigen poort. Rechts daarvan ligt het landhuis, links is een deel van het koetshuis te zien. Ook het koetshuis heeft een poort, waaraan Daisy bepaalde herinneringen heeft...
[Big Albert, CC BY 2.0, via Flickr]

Enkele bomen en bosjes markeren het onderscheid tussen het grote huis en de iets achteruit gelegen personeelsvleugel. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat aankomende gasten ons voortdurend in en uit zien lopen.

Binnenplaats

We zijn aangekomen bij de poort en passeren de portiersloge om de met keitjes geplaveide binnenplaats te betreden. Hij is niet zo fraai gedecoreerd als de binnentuin van het grote huis, maar minstens zo belangrijk. Vanuit deze vertrekken wordt het hele huishouden van Abbington Court draaiende gehouden.

Personeelsbinnenplaats, bekeken vanaf de poort. Linksachter is de deur naar de bijkeuken, helemaal links ligt de wasserij. 
[David Dixon, CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons]