Amsterdam, die grote stad

Nadat ik op het idee was gebracht om mijn hoofdpersonen uit De weg naar Rose Cottage een Wereldtentoonstelling te laten bezoeken, ging ik eens kijken wat er kort na 1881 (het jaar waarin mijn vorige boek De draad die ons verbindt speelt) werd georganiseerd. En wat schetste mijn verbazing? In 1883 was er een tentoonstelling in ons eigen Amsterdam!

Het eerste wat ik vervolgens wilde, was Daisy met de paardentram laten reizen. Vraag me niet waarom, dat leek me gewoon leuk. Gelukkig bleek in de stad Shrewsbury nooit een paardentram te zijn geweest, dus het is voor haar net zo’n nieuwe ervaring geworden als voor mij. 

Paleis op de Dam tussen 1890 en 1900, met paardentram op de voorgrond
[publiek domein, via Wikimedia Commons]

Het was ook bijzonder om te zien hoeveel er in Amsterdam is veranderd sinds het bezoek van mijn hoofdpersonen. Gebouwen die inmiddels zijn afgebroken of vervangen, grachten die zijn gedempt... maar ook nieuwe bouwprojecten. De Amsterdamse Tentoonstelling werd bijvoorbeeld gehouden op een enorm braakliggend terrein achter het nog in aanbouw zijnde Rijksmuseum. Nu is daar het Museumplein.

Rijksmuseum kort voor de voltooiing (1883-84), gezien vanaf de Weteringschans
De luifels boven de ingangen zijn bijna klaar en de glas-in-loodramen in de Voorhal worden geplaatst.
[Andries Jager, publiek domein, via Wikimedia Commons]

Optrekje aan de Herengracht

Het statige grachtenhuis waar ik het echtpaar Van Westerhuyzen in De weg naar Rose Cottage laat wonen, is gebaseerd op het bestaande Huis Willet-Holthuysen. Dit dubbele woonhuis – gebouwd op twee kavels – verrees aan het eind van de zeventiende eeuw aan de Herengracht, die vooral werd bewoond door rijke kooplieden, burgemeesters en bankiers. Nu is het als museum te bezichtigen.

De voorzijde van Huis Willet-Holthuysen, Herengracht 605
[publiek domein, via Wikimedia Commons]

Rondleiding door Abbington Court - de personeelsvleugel

Inmiddels hebben we een kijkje genomen in de imposante ontvangstvertrekken van Dunham Massey Hall, het landhuis dat model stond voor Abbington Court uit De weg naar Rose Cottage. Maar ik heb dit landhuis juist gekozen omdat de personeelsvleugel nog in tact was. Bij veel huizen is die óf gemoderniseerd óf in gebruik als opslagruimte. Dus vandaag leidt Daisy Wilkins ons rond door alle kamers waar zijzelf heeft rondgeneusd... pardon, gewerkt. 

Dunham Massey Hall met links de personeelsvleugel
[Dave Dunford, CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons]

Beste lezer, bent u Abbington Court genaderd via de oprijlaan? Staat u voor de fraai gedecoreerde gevel met het familiewapen van de Grants? Dan staat u daar verkeerd! Ik ga u meenemen naar de personeelsvleugel en die ligt links van het grote huis. 

Wat? zegt u nu, niet in de kelder? Ach, u hebt vaker verhalen over adellijke landhuizen gehoord! Nee, beste lezer, op Abbington Court leeft het personeel boven de grond. Denkt u eens in hoe blij ik daarmee was toen ik mijn oude betrekking op Almsbrick Manor verliet! Nou ja… moest verlaten, maar wel met een doel.

De personeelsvleugel met een eigen poort. Rechts daarvan ligt het landhuis, links is een deel van het koetshuis te zien. Ook het koetshuis heeft een poort, waaraan Daisy bepaalde herinneringen heeft...
[Big Albert, CC BY 2.0, via Flickr]

Enkele bomen en bosjes markeren het onderscheid tussen het grote huis en de iets achteruit gelegen personeelsvleugel. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat aankomende gasten ons voortdurend in en uit zien lopen.

Binnenplaats

We zijn aangekomen bij de poort en passeren de portiersloge om de met keitjes geplaveide binnenplaats te betreden. Hij is niet zo fraai gedecoreerd als de binnentuin van het grote huis, maar minstens zo belangrijk. Vanuit deze vertrekken wordt het hele huishouden van Abbington Court draaiende gehouden.

Personeelsbinnenplaats, bekeken vanaf de poort. Linksachter is de deur naar de bijkeuken, helemaal links ligt de wasserij. 
[David Dixon, CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons]

Rondleiding door Abbington Court - de ontvangstvertrekken

Vandaag nemen we een kijkje in het landhuis waar Daisy in De weg naar Rose Cottage als kamenier voor mevrouw Grant gaat werken. Als model voor het huis heb ik Dunham Massey Hall gekozen, omdat het een van de weinige huizen is waarvan de personeelsvleugel nog te bezichtigen is. Maar die bekijken we de volgende keer. Vandaag leidt de heer des huizes, Lord Abbington, ons rond in de voornaamste vertrekken...

Dunham Massey Hall met damherten

[Jeff Buck, CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons]

Aankomst

Beste lezer, het is mij een eer u te verwelkomen in het voorouderlijk huis van onze familie: Abbington Court. Het Georgiaanse huis is gelegen in een groot park waarin al eeuwenlang een kudde damherten huist. Aan weerzijden van de oprijlaan lopen ze vrij rond en grazen tussen de rijen lindebomen die links en rechts oprijzen.

Damherten tussen de lindebomen

[Tanya Dedyukhina, CC BY 3.0, via Wikimedia Commons]

Aan de linkerzijde van de oprijlaan ziet u de met goud bedekte koepel van het koetshuis boven de stalmuren uit. Hierlangs loopt het personeel over het algemeen. En soms komen ze elkaar plotseling tegen onder de poort van het koetshuis...

Huis vanaf rechterzijde, kijkend naar koetshuis

[Damian Entwistle, CC BY-NC 2.0, via Flickr]

In meneer Doyles drukkerij

Als ik bedenk hoeveel werk het in de 19e eeuw was om een boek of krant te drukken, ben ik steeds weer onder de indruk! Maar in de drukkerij waar Ryan Henley uit De weg naar Rose Cottage is opgeleid, voerde ander drukwerk de boventoon. Deze drukkerij lijkt opvallend veel op het Schotse Smail’s Printing Works, dat nu een museum is. 😉 Ryan zelf leidt ons vandaag rond...

De stadsdrukkerij, Haarlem door Charles Frederic Ulrich (1884)
De leerjongen staat naast een letterkast (met vakjes) uit een mok te drinken, terwijl achter hem twee mannen met een handpers aan het drukken zijn.
[Publiek domein, via Wikimedia Commons]

Allerhande drukwerk

Welkom, mensen, kom binnen. We starten in het kantoor van de drukkerij, waar we de opdrachten voor drukwerk aannemen en de administratie bijhouden. We moeten namelijk van elke opdracht een kopie bewaren, minimaal een half jaar lang. Maar die Schotse familie Smail? Nou, die heeft vanaf 1876 niets weggegooid. Wat een verzameling moet dat zijn!

In het kantoor van Smail's Printing Works
[via www.BritainExpress.com]

U wilt natuurlijk weten over wat voor opdrachten we het hebben. Dat is eigenlijk van alles: visitekaartjes, briefpapier, reclamefolders, uitnodigingen, aanplakbiljetten... Oorspronkelijk deden de grote boek- en krantendrukkerijen dit soort drukwerk erbij, zoals ook de broer van onze meneer Doyle in de stad Shrewsbury. Maar toen de industrie groeide, en daarmee de behoefte aan kantoorartikelen en advertentiemateriaal, zijn in steeds meer plaatsen kleine drukkerijen opgezet. In die tijd is meneer Doyle met zijn vrouw in het dorp Almsbrick neergestreken. Ik ben dankbaar voor zijn komst, want zo kon ik als jongen bij hem in de leer gaan. Zeven jaar, dat is de verplichte leertijd, en daarna kon ik in dienst komen of ergens anders aan de slag gaan als zetter of drukker. En dat... nou ja, ik neem aan dat u al hebt gehoord hoe beroerd ik dat heb aangepakt.

Letter voor letter

In de zetterij op de bovenverdieping zal ik een klein beetje van het praktische werk laten zien. We stellen namelijk alle teksten samen met losse loden letters.

De zetterij van Smail's Printing Works
[Tom Parnell, CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons]

Ziet u de zetbokken met letterkasten langs de muur? Uit al die vakjes van de letterkast pakt de zetter de juiste letters en plaatst deze in een zethaak. Woord voor woord en regel voor regel zetten we zo de hele tekst. Op de kop, maar wel ‘gewoon’ van links naar rechts. Voor een visitekaartje lijkt dit nog wel aardig te doen, maar wat dacht u van een heel boek?

Nu geef ik liever niet al te hoog op van collega Stephen Taylor, maar als ervaren zetter kan hij toch in een uur een hele krantenkolom zetten. Een groot dagblad, zoals mijn werkgever The Daily News in Londen, heeft dan ook tientallen zetters in dienst.

Bij Grafische Werkplaats De Drukpers in Schoonoord heeft deze schrijfster haar eigen naam gezet (alléén haar naam!) en daar deed ze al best lang over. [Eigen foto]

Waarmee kan ik u van dienst zijn?

Neem een adellijke familie als de Grants uit De weg naar Rose Cottage. Of de Crawleys uit de tv-serie Downton Abbey, misschien iets bekender. 😉 Waar zouden ze zijn zonder een heel leger personeelsleden? Het antwoord: nergens! Want terwijl zo’n familie aanzien geniet en verantwoordelijkheden heeft, wordt achter de schermen hard gewerkt om die levensstandaard mogelijk te maken.

Vandaag leggen we daarom ons oor te luister bij verschillende personeelsleden van Abbington Court, het landhuis waar Daisy uit De weg naar Rose Cottage gaat werken.

Madame is Receiving (Madame has a Guest) door Rémy Cogghe

[publiek domein, via Wikimedia Commons]

Keukenmeid Emily Henley

Ik ben op mijn veertiende begonnen als keukenhulpje. Dat betekent ’s morgens vroeg opstaan om de fornuizen te zwarten en aan te maken. Na elke maaltijd deed ik de vaat en schrobde ik de koperen pannen met een mengsel van zout, zilverzand en azijn. Groenten wassen, schrapen en schillen hoorde ook bij mijn taken, en natuurlijk het schoonmaken van de keuken. Nu ik dertig ben en ervaring heb, werk ik écht aan de maaltijden. Die voor het personeel bereid ik zelfs helemaal zelfstandig. Ook help ik de huishoudster met het bereiden van jam en cakejes. En ingemaakt fruit en tafelzuur, of limonade in de zomer. Maar alleen als ze tevreden over me zijn en niet bang dat ik iets zal stelen...

Chatterboxes door Thomas Kennington
[publiek domein, via Wikimedia Commons]

Kokkin

Ja ja, nu mag ik het woord voeren, maar in De weg naar Rose Cottage wordt mijn naam geen enkele keer genoemd! Toch druk ik mijn stempel op het verhaal, want zonder mij zouden al die exclusieve gerechten niet bij de Grants op tafel staan. En het personeel zou geen stevige maaltijd krijgen om het werk vol te houden tot in de kleine uurtjes na een bal. Bedenk maar eens hoeveel voorbereiding een zesgangendiner voor twintig gasten vraagt! Mijn positie hier is essentieel en ik bespreek dan ook dagelijks de menu’s en gerechten met mevrouw Grant. Daardoor weet ik welke ingrediënten ik uit de groentetuin, het dorp of zelfs de stad moet laten komen. En welke opdrachten ik de keukenmeiden moet geven. Een ervaren keukenmeid als Emily Henley weet wel hoe ze vlees moet braden of de gangbare groenten moet bereiden. Zo houd ik mijn handen vrij voor speciale pasteitjes, crèmes en entrées. Als die meiden nu ook maar betrouwbaar waren...
Bij de grootste landhuizen hebben ze een Franse chefkok in dienst, maar als je het mij vraagt zijn dat alleen maar opscheppers!

Apple Dumplings door George Dunlop Leslie
[publiek domein, via Wikimedia Commons]

Kamermeisje Sarah Snowe

Ik heb niet veel tijd voor een verslag, hoor. De ontvangstkamers (eetkamer, salon, grote hal...) moeten namelijk aan kant zijn voordat de familie om 9.30 uur komt ontbijten. Dat betekent de luiken openen, de haarden aanmaken, alles afstoffen en de vloeren vegen. Daarbij gebruiken we vochtige theeblaadjes om stofwolken te voorkomen.

Zeg het met bloemen

Dat rode rozen voor liefde staan, weet bijna iedereen. Maar heb je wel eens nagedacht over de betekenis van bladmos? Of de hyacint?

Nee, dat had ik ook niet voordat ik over de Victoriaanse bloementaal las. Kennelijk was het destijds in de mode om via bloemen een bericht af te geven. En om de betekenis van een geheime boodschap in een boeket te ontcijferen. Er kwamen gidsjes op de markt waarin men kon achterhalen waar welke bloem voor stond. En kleine boeketjes met verschillende soorten bloemen werden populair, de zogenaamde tussie-mussies.

The Flower Seller door Victor Gilbert

[publiek domein, via Wikimedia Commons]

Toen ik mijn eerste ideeën voor De weg naar Rose Cottage aan het uitwerken was, vond ik de Victoriaanse bloementaal daar mooi bij passen. Toch twijfelde ik hoe serieus ik dit fenomeen moest nemen. Hoe uitgebreid leefde dit eigenlijk? Maakten Victoriaanse dames hier werkelijk gebruik van? En nog belangrijker: zou het wel werken in een verhaal?

Juist op dat moment kreeg ik als verrassing het kaartspelletje Tussie mussie cadeau. Als dat geen duidelijk teken was! Ik zette mijn twijfels opzij en heb de Victoriaanse bloementaal in mijn boek verwerkt. (Tussie mussie is trouwens een heel leuk spelletje, eenvoudig te spelen, zo lang of zo kort als je zelf wilt, en je hoeft de bloementaal er niet eens voor te kennen.)

Het kaartspel Tussie mussie [Eigen foto]

Terug naar de Victoriaanse tijd. Dachten de mensen nu echt zo diep na over de betekenis van een bos bloemen? Ik denk dat het ook toen vooral een leuk spelletje was. Met name voor rijke jongedames, zoals meneer Doyle in De weg naar Rose Cottage ook beweerd. Zij hadden tijd om hiermee bezig te zijn en met elkaar van gedachten te wisselen, al dan niet op serieuze toon. En zij gebruikten de bloemengidsen als coffee table books voor luchtige gespreksonderwerpen. Tenslotte mocht je als Victoriaanse dame niet overal over praten!

Two Friends by Oliver Ingraham Lay (1877)

[publiek domein, via Wikimedia Commons]

De weg naar Rose Cottage is verschenen!

Het is zover! Vandaag is de officiële verschijningsdatum van mijn nieuwe roman 'De weg naar Rose Cottage'. 📚🌹 In deze video vertel ik waar het verhaal over gaat, wat het leukste is aan schrijven en welke uitdagingen ik tegenkwam...